KontaktSzosa Bydgoska 44/48, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 39 71
fax: +48 56 611 39 74
e-mail: inarcheo@umk.pl
obrazek nr 1 obrazek nr 2 obrazek nr 3 obrazek nr 4 obrazek nr 5 obrazek nr 6 obrazek nr 7 obrazek nr 8

Działalność badawcza

Realizowane projekty badawcze

  • Badania składu pierwiastkowego antycznych naczyń czarnopokostowanych z Muzeum Narodowego w Poznaniu, kierownik: dr Inga Głuszek, okres realizacji: 2020-2021
    Projekt dotyczy analizy jakościowej i ilościowej składu pierwiastkowego ceramiki czarnopokostowanej pochodzącej ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu. Badania mają posłużyć do określenia centrum produkcji naczyń. Zabytki z kolekcji muzealnej nie posiadają kontekstu archeologicznego; ich typologia, chronologia i proweniencja zostały określone na podstawie analizy formalnej. Projekt zakłada przeprowadzenie badań porównawczych wyników badań pierwiastkowego składu jakościowego i ilościowego próbek pobranych z naczyń z kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu. Proponowane badania (SEM-EDS, INAA) mają kluczowe znaczenie dla rozpoznania procesu produkcji i technologii naczyń, których kontekst archeologiczny jest nieznany.  Badania realizowane są w ramach programu  MOLAB/FIXLAB PL oferowanej przez konsorcjum E-RIHS PL

 

  • Wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy w Kałdusie_Kałdus_2000_grób komorowy
    Wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy w Kałdusie. Kałdus 2000 – grób komorowy

    Wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy w Kałdusie
    Od 1996 niemal nieprzerwanie prowadzone są badania na terenie wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego w Kałdusie (przedlokacyjne Chełmno). Większość zadań wykonanych zostało w ramach projektów KBN i NCN (Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy – chełmiński sedes regni principalis, nr 1-4) oraz NID (badania ratownicze, badania geofizyczne), ze wsparciem finansowym WKZ w Toruniu. Badaniami wykopaliskowymi objęto grodzisko (stanowiska 3 i 6), osadę podgrodową (stan 1 i 2) oraz cztery wydzielone cmentarzyska szkieletowe (stan. 1, 2 i 4). Wyniki badań opublikowane zostały w dziewięciu tomach serii wydawanej przez UMK, pt. Mons Sancti Laurentii pod red. Wojciecha Chudziaka (2001–2020) – każdy z tomów poruszał odrębny problem, a wybrane kwestie były tematem publikacji Wojciecha Chudziaka, Jacka Bojarskiego, Ryszarda Kaźmierczaka i Marcina Weinkaufa.

 

  • Podwodne badania AZP w strefie Niżu Polskiego
    W latach 2006-2021 (łącznie 9 sezonów) w obecnej katedrze prowadzone są badania podwodne w ramach projektu ewidencji stanowisk podwodnych AZP. Zadanie to realizowane we współpracy z Fundacją Amicus Universitatis Copernici jest dofinansowywane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Na przestrzeni kilkunastu lat penetracjami podwodnymi objęto około 150 zbiorników wodnych zlokalizowanych na terenie Niżu Polskiego (woj. kujawsko-pomorskie, lubuskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie, zachodniopomorskie). W  ich trakcie zaewidencjonowano liczne konstrukcje drewniane związane z przeprawami mostowymi, pomostami, wałami czy umocnieniami brzegów jezior datowane od wczesnej epoki żelaza do czasów nowożytnych. Pozyskano również około tysiąca przedmiotów zabytkowych w tym fragmenty naczyń ceramicznych, łodzie jednopienne, elementy uzbrojenia i oporządzenia jeździeckiego, sprzęt gospodarstwa domowego i związany z uprawą roli. Efektem tych prac są dwie publikacje pt. Podwodne dziedzictwo archeologiczne Polski (2011, 2016) pod redakcją W. Chudziaka, R. Kaźmierczaka i J. Niegowskiego.

 

Zrealizowane projekty badawcze

  • Badania w Nikonion
    Badania w Nikonion

    Badania archeologiczne antycznego Nikonion
    W latach 1995-2013 prowadzone były badania archeologiczne na obszarze kolonii greckiej Nikonion usytuowanej na wschodnim wybrzeżu limanu Dniestru, Ukraina. Funkcjonowanie Nikonion datowane jest na okres od końca VI do połowy III w. p.n.e., późniejsza faza odnosi się do okresu od końca II w. p.n.e. do końca I w. n.e., Prace archeologiczne na stanowisku prowadzone były we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Odessie. Badaniami kierował prof. dr hab. Mariusz Mielczarek (1995-2006), dr Jacek Rakoczy (2007-2008), dr Inga Głuszek (2009-2013). Prace wykopaliskowe zespołu polskiego prowadzone były w zachodniej i północnej części stanowiska. W wyniku przeprowadzonych badań archeologicznych odkryto przykłady najstarszej zabudowy z okresu archaicznego (północno-zachodnia część stanowiska), kompleks domów z systemem ulic (południowo-zachodnia część stanowiska) oraz zabudową mieszkalną z wczesnego okresu hellenistycznego i schyłkowej fazy funkcjonowania miasta (północna część stanowiska).

 

  • Rzymski fort Resculum. Funkcja, znaczenie i chronologia rzymskiego osadnictwa na południowo-zachodnim odcinku limesu Dacji Porolissensis
    W ramach projektu finansowego przez Narodowe Centrum Nauki zostały przeprowadzone badania archeologiczne rzymskiego fortu Resculum, znajdującego się na terenie Rumunii. Projekt realizowany był w latach 2017-2020, kierownikiem projektu był dr Jacek Rakoczy. Północno-zachodnia granica rzymskiej prowincji Dacji to jeden z najmniej znanych odcinków rzymskiego limesu. Badane stanowisko jest utożsamiane z starożytnym Resculum, miejscem stacjonowania rzymskich oddziałów wojsk pomocniczych, których zadaniem była straż w położonych w okolicznych górach posterunkach. Celem projektu było rozpoznanie charakteru rzymskiego osadnictwa w rejonie Resculum. Obóz powstał w pierwszej dekadzie II w. i był użytkowany do III w. Dla pełnego obrazu sytuacji osadniczej przeprowadzono prospekcję archeologiczną, w postaci nieinwazyjnych badań geofizycznych m.in. z użyciem georadaru oraz naziemne i lotnicze skanowanie terenu tzw. LIDAR. Pozwoliło to na zweryfikowanie lokalizacji konstrukcji związanych z infrastrukturą limesu, prawdopodobnie wież strażniczych lub sygnalizacyjnych na obszarze 50 km2 wokół fortu. Badania objęły z jednej strony otoczenie obozu w celu zlokalizowania osady cywilnej oraz elementów infrastruktury osadniczej poza obrębem fortyfikacji. Z drugiej strony kontynuowane były prace inwentaryzacyjno-dokumentacyjne przebiegu limesu oraz powiązanych z nim obiektów na północ od Resculum w stronę byłej stolicy Dacji Porolissensis, Porolissum. Przyczyniło się to do lepszego poznania przebiegu limesu porolissensis.

 

  • Badania archeologiczne grodzisk kujawskich_Kołuda. Wykop 3 z góry
    Badania archeologiczne grodzisk kujawskich_Kołuda. Wykop 3 z góry

    Badania archeologiczne grodzisk kujawskich
    W latach 2018–2020 kontynuowano rozpoczęte kilka lat wcześniej badania grodzisk Kujaw. Ze wsparciem finansowym WKZ w Bydgoszczy przeprowadzono badania sondażowo-wiertnicze w Kołudzie, a po rocznej przerwie w Gąskach, Kościelcu, Liszkowie, Ostrowie i Ostrowie Krzyckim-Szarleju. Kontynuacją badań mają być prace planowane w 2021 roku na grodzisku w Mietlicy. Wyniki tych badań zostaną podsumowane w kolejnym tomie  „Wczesnośredniowieczne grodziska w Polsce. Powiat inowrocławski”.

 

https://www.umk.pl/wiadomosci/serwisy_wp/gallery/2671/medium/Atlas%20grodów%20wczesnośredniowiecznych%20z%20obszaru%20Polski%20_Powiat%20drawski_mapa%20grodzisk%20badanych.jpg
Atlas grodów wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski. Powiat drawski_mapa grodzisk badanych
  • Atlas grodów wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski (projekt Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki)W latach 2014–2018 w ramach projektu NPRH „Atlas grodów wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski” (wspólnie z UJ w Krakowie i PAN we Wrocławiu) przeprowadzono badania wykopaliskowe na grodziskach z Powiatu Drawskiego. Badania sondażowo-weryfikacyjne połączono z penetracją powierzchniową zaplecza grodzisk, a także zwiadem podwodnym, wykonanym przez Jacka Niegowskiego. Wśród badanych obiektów znalazły się między innymi Donatowo, Drawsko Pomorskie, Jasnopole, Lubieszewo, Mielenko Drawskie, Nętno, Oleszno, Siemczyno (dwa stanowiska), Stare Drawsko, Suliborz, Suliszewo, Woliczno, Złocieniec, Żółte (dwa stanowiska). Efekty badań zostały opublikowane w pracy „Wczesnośredniowieczne grodziska w Polsce”, t. 2: powiat Drawski, pod red. W. Chudziaka i R. Kaźmierczaka (2019).

 

  • Systemy komunikacji interregionalnej i ich infrastruktura transferowa. Parsęcko - relikty mostu
    Systemy komunikacji interregionalnej i ich infrastruktura transferowa. Parsęcko – relikty mostu

    Systemy komunikacji interregionalnej i ich infrastruktura transferowa w północno-zachodniej części na Niżu Polskim we wczesnym średniowieczu (Pomorze, ziemia lubuska i chełmińska, wschodnia Wielkopolska i Kujawy)
    W latach 2014–2017 badania wykopaliskowe prowadzone były na kilku wytypowanych grodziskach, które włączono do realizacji w ramach projektu naukowego NPRH „Człowiek na Pograniczu – systemy komunikacji interregionalnej i ich infrastruktura transferowa w północno-zachodniej części Niżu polskiego we wczesnym średniowieczu. Pomorze, ziemia lubuska i chełmińska, wschodnia Wielkopolska i Kujawy”. Miedzy innymi badania prowadzono na grodzisku w Przełazach (Ziemia Lubuska), Parsęcku (Pojezierze Drawskie), Skrwilnie (Ziemia Dobrzyńska), Grodnie, Jeleńcu (ziemia chełmińska) i Bienicach (pogranicze Wysoczyzny Łobeskiej i Pojezierza Ińskiego). Najważniejsze rezultaty tych badań zostały opublikowane w „Człowiek na pograniczu, na peryferiach Civitas Schinesghe. T. 1: 1. Ziemia Lubuska, pod red. W. Chudziaka i R. Kaźmierczaka (2020) oraz „Wczesnośredniowieczne grodziska w Polsce”, t. 7: powiat toruński, W. Chudziak, M. Weinkauf (2019).

 

  • Badania archeologiczne na terenie średniowiecznego i nowożytnego zespołu osadniczego w Bydgoszczy-Fordonie_Bydgoszcz_Wyszogród_Stepień
    Badania archeologiczne na terenie średniowiecznego i nowożytnego zespołu osadniczego w Bydgoszczy-Fordonie. Bydgoszcz, Wyszogród. Fot. W. Stępień

    Badania archeologiczne na terenie średniowiecznego i nowożytnego zespołu osadniczego w Bydgoszczy-Fordonie
    W latach 2012–2013 i 2015/2016 prowadzone były badania na terenie średniowiecznego i nowożytnego zespołu osadniczego w Bydgoszczy-Fordonie. Prace realizowano na zlecenie Miejskiego Konserwatora Zabytków w Bydgoszczy oraz Spółki Cegielnie Polskie w Bydgoszczy. W ich trakcie osłonięto pozostałości wczesnośredniowiecznej zabudowy osady podgrodowej historycznego kompleksu grodowego w Wyszogrodzie oraz przebadano część nowożytnego (XVII w.) cmentarzyska. Badania na tym terenie są kontynuowane od 2020 r. w ramach projektu finansowanego ze środków inwestycyjnych Spółki JAKON w Tarnowie Podgórnym.

 

  • Badania na wyspie w Żółtym. Żółte, szkielet konia - ofiara.
    Badania na wyspie w Żółtym. Żółte, szkielet konia – ofiara.

    Badania na wyspie w Żółtym
    W latach 2011-2014 we współpracy z Pracownią Dokumentacji i Konserwacji Zabytków realizowany był grant NCS: „Wyspa w Żółtym na przełomie I i II tysiąclecia  – centrum społeczno kulturowe na Pomorzu Zachodnim”. Jego finalnym efektem, poza unikatowymi wynikami podwodnych i lądowych badań archeologicznych jest anglojęzyczna publikacja omawiająca zarówno przyrodniczy i kulturowy aspekt funkcjonowania wyspy w Żółtym jako miejsca kultu, handlu oraz wymiany społecznej pt. The isalnd in Żółte on Lake Zarańskie. Early medieval Gateway into West Pomerania, Red. W. Chudziak, R. Kaźmierczak (2014).

 

  • Badania archeologiczne wczesnośredniowiecznego grodziska w Bydgoszczy. Ul. Grodzka. Relikt wału
    Badania archeologiczne wczesnośredniowiecznego grodziska w Bydgoszczy. ul. Grodzka. Relikt wału

    Badania archeologiczne wczesnośredniowiecznego grodziska w Bydgoszczy
    W latach 2007–2008 prowadzone były badania na grodzisku wczesnośredniowiecznym w Bydgoszczy – prace ratownicze realizowane w ramach inwestycji firmy Budizol z Włocławka. W trakcie badań odkryto i zadokumentowano na przestrzeni kilku arów infrastrukturę mieszkalną i komunikacyjną grodu z XI–XII wieku oraz zachowane in situ relikty drewnianej konstrukcji wału. Najważniejsze efekty tych prac zostały opublikowane w ramach serii „Wczesnośredniowieczne grodziska Polski, t. 1: powiat bydgoski”, por red. W. Chudziaka, J. Bojarskiego (2019).

 

  • Archeologiczne badania ratownicze
    Archeologiczne badania ratownicze Szynych 5 X 2009 praca

    Od 1998 do 2009 pracownicy obecnej Katedry Starożytności i Wczesnego Średniowiecza Instytutu Archeologii UMK w Toruniu uczestniczyli w badaniach ratowniczych w strefie przebiegu autostrady A1 na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, między innymi: w Warlubiu (1998–1999), w Płochocinku (1999), w Szynychu (2000 i 2009), Lisewie (2000) czy Sarnowie (2000).

 

Pozostała działalność naukowa i popularyzująca naukę

  • Wystawa pt.: „Archeologia wysp. Wyspy na peryferiach monarchii wczesnopiastowskiej” 29 września 2020 – 31 grudnia 2021 w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie współorganizowana przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
    Wystawa prezentuje rezultaty badań kolejnych ekspedycji archeologicznych prowadzonych przez pracowników Katedry Starożytności i Wczesnego Średniowiecza na Jeziorze Długim (Chycina), Wyspie Księży Ostrów i Mała Wyspie na Jeziorze Lubniewickim (Lubniewice), na Jeziorze Paklicko Wielkie (Nowy Dworek), na Jeziorze Gęgnowskim (Nętno) oraz na Jeziorze Zarańskim (Żółte).
    Film z YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=nWZa6C6iU4Q