KontaktSzosa Bydgoska 44/48, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 39 71
fax: +48 56 611 39 74
e-mail: inarcheo@umk.pl
obrazek nr 1 obrazek nr 2 obrazek nr 3 obrazek nr 4

Katedra Prahistorii

Działalność badawcza

  • Badania nad technologią i sposobem użytkowania mezolitycznych wytworów z surowców kamiennych i organicznych, studia z zakresu archeologii eksperymentalnej oraz szeroko rozumianej problematyki środkowej epoki kamienia.
  • Studia nad możliwościami interpretacji funkcji i organizacji przestrzennej obozowisk paleolitycznych i mezolitycznych.
  • Badania nad użytkowaniem surowców krzemiennych oraz kostnych przez społeczności prehistoryczne Litwy.
  • Badania nad prehistoryczną bronią miotaną z surowców kostnych.
  • Neolit Europy Środkowej i Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem północno-wschodniej rubieży osadnictwa wczesnorolniczego. Metodyka i metodologia w badaniach neolitu.
  • Pozyskiwanie i dystrybucja surowców ze skał krzemionkowych w neolicie i epokach metali. Traseologia w studiach nad pradziejowym krzemieniarstwem (neolit-epoka brązu-epoka żelaza). Historia archeologii i myśli archeologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów ośrodka toruńskiego. Metodologia archeologii.
  • Studia nad metalurgią społeczności pradziejowych (od neolitu po okres wędrówek ludów) oraz analizy ceramiki z epoki neolitu i wczesnych okresów epoki brązu z zastosowaniem metod instrumentalnych. Badania są realizowane we współpracy z parterami z Polski i z zagranicy.
  • Badania osadnictwa młodszej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na obszarze Polski północnej. Badania archeologiczne i archeometaloznawcze skarbów wyrobów metalowych i wybranych narzędzi kamiennych związanych z pradziejową produkcją brązowniczą (we współpracy międzyośrodkowej, między innymi z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie i Katedrą Geologii i Hydrogeologii Wydziału Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej UMK). • Badania z zakresu teorii i historii archeologii pradziejowej epok metali. Badania archeologiczne i archeobiologiczne niespalonych szczątków ludzkich kultury łużyckiej (we współpracy m. in. z Katedrą Antropologii Uniwersytetu Łódzkiego i Instytutem Ekologii i Bioetyki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego).
  • Studia nad przemianami jakie miały miejsce na ziemi chełmińskiej od czasów bezpośrednio poprzedzających okres wykrystalizowania się kultury oksywskiej po zanik kultury wielbarskiej, na tle kultury Barbaricum.
  • Rozwój żeglugi epoki brązu w basenie Morza Śródziemnego. Badania podwodnego krajobrazu kulturowego w kontekście wykorzystywania go przez społeczeństwa pradziejowe, rozwój żeglugi i portów w basenie Morza Bałtyckiego.

Działalność dydaktyczna

Zajęcia obowiązkowe:
  • Studia I stopnia: Wstęp do archeologii, Neolit, Wczesne okresy epoki brązu, Archeologia ziem polskich, Młodsze okresy epoki brązu-wczesne okresy epoki żelaza, Okres lateński–okres wędrówek ludów, Antropologia kulturowa, Historia i teoria archeologii, Rola i znaczenie badań podwodnych we współczesnej archeologii, Seminarium licencjackie, Ćwiczenia terenowe.
  • Studia II stopnia: Neolityzacja Europy Środkowej, Początki epoki metali i powstanie cywilizacji, Społeczności młodszej epoki brązu i początku epoki żelaza, Północni sąsiedzi Rzymu (IV w. p.n.e.-V w. n.e.), Metody analityczne w różnych tradycjach badawczych archeologii, Wybrane zagadnienia z historii i metodologii archeologii, Ćwiczenia terenowe.
Zajęcia fakultatywne:
  • Studia I stopnia – moduły: Różne oblicza źródeł archeologicznych, Dylematy współczesnej archeologii, Procesy kulturowe w pradziejach, Archeologia podwodna;
  • Studia II stopnia – moduły: Wybrane problemy badawcze archeologii paleolitu i mezolitu, Wybrane problemy badawcze archeologii neolitu, eneolitu i początków epoki brązu, Wybrane problemy badawcze archeologii młodszej epoki brązu i początków epoki żelaza, Wybrane problemy badawcze archeologii Barbaricum, Wybrane metody analityczne w archeologii, Archeologia żeglugi, zajęcia z modułu Archeologia jezior.
  • Studia III stopnia: Seminarium doktoranckie.

Zajęcia ogólnouniwersyteckie

  • Społeczności prahistoryczne. Źródła i metody badań, Pierwsi rolnicy w Europie, Traces of culture and environment through traceology (microwear) of flints, stone and organic tools, Get the prehistoric skills! Experimental archaeology – the way to understand past, Archeologia eksperymentalna, Epoka brązu i początki epoki żelaza (2300–300 BC) na obszarze Polski w kontekście uwarunkowań europejskich, Stone Age seafaring: colonizaction, migration and early maritime activities, Milowe kroki w archeologii podwodnej i morskiej

Priorytetowe Zespoły Badawcze UMK działające w Katedrze Prahistorii

1. Team for Traceology and Residue studies

Zespół znalazł się w gronie finalistów konkursu na priorytetowe zespoły badawcze UMK. Liderem zespołu jest dr hab. Grzegorz Osipowicz, prof. UMK.
Team for Traceology and Residue studies jest interdyscyplinarnym zespołem badawczym podejmującym problematykę technologii i funkcji prehistorycznych wytworów z surowców kamiennych i kościanych. W zakres prowadzonych przez członków zespołu prac wchodzą ponadto analizy chemiczne różnego typu pozostałości organicznych i nieorganicznych, identyfikowanych na przedmiotach pradziejowych oraz studia nad wpływem procesów podepozycyjnych na artefakty zdeponowane w różnych środowiskach.
Trzon zespołu tworzą doświadczeni i stosunkowo młodzi pracownicy UMK o dużym i udokumentowanym potencjale badawczym. Polityka personalna Zespołu na najbliższe lata jest ukierunkowana przede wszystkim na wsparcie młodszych badaczy oraz rozwój współpracy międzynarodowej w zakresie pozyskiwania nowych specjalistów oraz wymiany stażowej i studenckiej.
Jedno z podstawowych założeń programu badań Zespołu stanowi kooperacja międzynarodowa. W tym zakresie kontynuowana jest m. in. współpraca z Litewskim Instytutem Historii oraz Uniwersytetem w Wilnie, w kwestii analizy traseologicznej artefaktów kościanych i kamiennych z najważniejszych litewskich stanowisk archeologicznych datowanych na epokę kamienia (m. in. Šventoji, Žemaitiške oraz Kaltanėnai). Badania te stanowią kontynuacje wcześniejszych wspólnych projektów, realizowanych m.in. w ramach międzynarodowego grantu Neolithisation of Costal Lithuania.

2. Centre for Underwater Archaeology

Zespół znalazł się w gronie wyróżnionych zespołów w ramach konkursu na priorytetowe zespoły badawcze UMK.
Liderem zespołu jest dr hab. Andrzej Pydyn, prof. UMK.
Zespół Centre for Underwater Archaeology bazuje na kilkudziesięcioletnim dorobku Zakładu Archeologii Podwodnej. Misja Centrum to prowadzenie podwodnych badań archeologicznych w kraju i za granicą oraz rozwijanie i wprowadzanie nowych technologii do badań podwodnych.
Partnerami badawczymi Centrum jest Flinders University oraz International Centre for Underwater Archeology in Zadar. Współpraca z badaczami chorwackimi obejmuje nie tylko Ostrów Lednicki, ale również podwodne badania archeologiczne w Nin (Chorwacja). Wieloletnia kooperacja w ramach UNESCO UNITWIN Network for Underwater Archaeology daje dostęp do wymiany doświadczeń z kilkunastoma partnerami z różnych krajów.

Realizowane i zrealizowane projekty badawcze

  1. Studia nad pradziejowymi społecznościami łowców-zbieraczy z obszaru Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego, uwzględniająca studia nad ich życiem codziennym, mobilnością, relacjami z otaczającym środowiskiem naturalnym oraz kontaktami z innymi rejonami Europy. Strona internetowa projektu: www.searchingformesolithic.umk.pl.
  2. Studia nad mobilnością społeczności mezolitycznych oraz organizacją przestrzenną (wewnętrzną i zewnętrzną) ich obozowisk.
  3. Badania traseologiczne (technologiczne i funkcjonalne) artefaktów kościanych ze stanowisk datowanych na epokę kamienia z terenu Litwy: Šventoji 1–4, 6, 23 oraz 26, Žemaitiške oraz Kaltanėnai.
  4. Archeologia doświadczalna jako metoda badań pradziejów. W ramach tego projektu w roku 2020 zorganizowano International Camp of Experimental Archaeology (strona obozu: www.exarchcamp.umk.pl).
  5. Studia nad technikami wykonywania oraz użytkowania późnopaleolitycznych i mezolitycznych wytworów z surowców kostnych utożsamianych z bronią łowiecką odkrytych na terenie ziem polskich.
  6. Kultura pucharów lejkowatych na ziemi chełmińskiej.
  7. Początki kultury pucharów lejkowatych (grupa wschodnia).
  8. Subneolit północno-wschodnioeuropejski na Niżu Polskim.
  9. Zbieracze i łowcy w dobie neolitu polskiego.
  10. Pierwsi rolnicy na ziemi chełmińskiej – uwarunkowania społeczne.
  11. Kultura pucharów lejkowatych na obszarze byłych Prus Wschodnich.
  12. Kultura pucharów lejkowatych na Równinie Chełmżyńskiej.
  13. Traseologia w studiach nad prehistorycznym górnictwem krzemienia.
  14. Historia toruńskiej archeologii (archeologia na UMK).
  15. Krzemieniarstwo wczesnoneolityczne na ziemi chełmińskiej.
  16. Krzemieniarstwo kultury pucharów lejkowatych na Pomorzu Gdańskim.
  17. Studia nad najstarszą metalurgią na ziemiach polskich.
  18. Badania pradziejowej ceramiki naczyniowej nowoczesnymi metodami instrumentalnymi.
  19. Cykl oksywsko-wielbarski na ziemi chełmińskiej w świetle powiązań interregionalnych.
  20. Kontakty ludności Pomorza i ziemi chełmińskiej w okresie przedrzymskim i rzymskim w świetle analiz chorologiczno-chronologicznych i spektralnych ich artefaktów.
  21. Kolebka Piastów (badania podwodne jeziora Lednickiego), najdłużej realizowany projekt badawczy w Instytucie Archeologii, UMK.
  22. Badania podwodne osad typu Biskupińskiego.

Obecnie realizowane granty badawcze NCN i inne

  1. Społeczności mezolityczne Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego – życie codzienne, mobilność, kontakty zewnętrzne oraz relacje ze środowiskiem naturalnym;
    kierownik: dr Grzegorz Osipowicz;
    okres realizacji: lata 2017–2020;
    projekt Narodowego Centrum Nauki, konkurs Opus 12, nr 2016 23 B HS3 00689
  2. Zróżnicowanie i zmienność kościanego ekwipunku łowieckiego w późnym Plejstocenie i wczesnym Holocenie na ziemiach Polskich. Studium morfologiczne, technologiczne i funkcjonalne;
    kierownik: dr Justyna Orłowska;
    okres realizacji: lata 2019–2021;
    projekt Narodowego Centrum Nauki, konkurs Sonatina 3; nr 2019/32/C/HS3/00615;
  3. Opracowanie osady kultury wielbarskiej w Rogowie, gm. Lubicz i druk dwutomowej publikacji
    kierownik: dr Ewa Bokiniec
    grant nr 3349/16 w ramach programu MKiDN „Ochrona zabytków archeologicznych”;
  4. Opracowanie (w latach 2019–2020) wielokulturowego stanowiska sepulkralnego w miejscowości Małe Czyste, gm. Stolno, stanowisko 20
    kierownik: dr Ewa Bokiniec
    grant nr 3506/19 w ramach programu MKiDN „Ochrona zabytków archeologicznych”;
  5. Średniowieczny Port w Pucku
    kierownik z ramienia Instytutu Archeologii UMK – dr hab. Andrzej Pydyn, prof. UMK
    badania realizowane w ramach projektu Virtual Arch – For better utilization of hidden archaeological heritage in Central Europe (2017–2020), finansowanego z budżetu INTERREG.
    Międzynarodowy projekt w którym uczestniczy 10 partnerów z 8 krajów.
  6. Określenie zasięgu i inwentaryzacja nierozpoznanych części osad obronnych łużyckich pól popielnicowych na terenie Pałuk (lata 2020–2021)
    kierownik: dr hab. Andrzej Pydyn, prof. UMK
    grant nr 01496/20 w ramach programu MKiDN „Ochrona zabytków archeologicznych”;
  7. Gromadne znalezisko przedmiotów metalowych kultury łużyckiej z Brudzynia, pow. Żnin
    współorganizator projektu – dr hab. Jacek Gackowski, prof. UMK;
    Projekt realizowany we współpracy z Muzeum Archeologicznym w Biskupinie
    grant nr 04241/20 w ramach programu MKiDN „Ochrona zabytków archeologicznych”.

Granty zakończone

  1. Zastosowanie zaawansowanych metod instrumentalnych w studiach nad ceramiką pradziejową. Badania pilotażowe;
    kierownik: dr Kamil Adamczak;
    okres realizacji: lata 2017–2018;
    projekt Narodowego Centrum Nauki, konkurs Miniatura 1, nr 2017/01/X/HS3/01338.
  2. Społeczności mezolityczne Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. Enklawa osadnicza w Ludowicach, gm. Wąbrzeźno;
    kierownik: dr Grzegorz Osipowicz;
    okres realizacji: lata 2011–2014;
    projekt NCN, nr 02261/B/H03/2011/40.
  3. Kowal 14 – Centrum sepulkralno obrzędowe kultury amfor kulistych [Kowal 14: sepulchral and ritual place of people representing the Globular Amphora Culture];
    kierownik: dr hab. Grzegorz Osipowicz
    okres realizacji: 2014
    Fundator: Ministerstwo nauki i Szkolnictwa Wyższego (grant numer.: 3784/14)