OSADA (część NE i SE) STANOWISKO 2
Część NE
Bezpośrednio na wschód i południowy wschód od Góry św. Wawrzyńca wyróżnione zostało stanowisko 2. Jego północna część usytuowana była w obrębie niewielkiej kulminacji terenowej od północy graniczącej z krawędzią dolinki erozyjnej. Wystąpiła tam największa koncentracja obiektów osadniczych wskazująca na intensywność zachodzących w tym miejscu procesów osadniczych. W trakcie systematycznych prac prowadzonych w latach 2002–2009 odkryto złożony układ nawarstwień kulturowych obejmujących okres od młodszej epoki kamienia do wczesnego średniowiecza. W sumie na obszarze tym odsłonięto 923 wczesnośredniowieczne obiekty osadnicze. Z najstarszego horyzontu użytkowania tego miejsca w okresie wczesnego średniowiecza pochodzi 29 obiektów datowanych na 2. połowę VII–IX/X wieku, usytuowanych w północno-zachodniej części badanego obszaru (faza I–II). Reprezentowane one były przez nieckowate jamy typu półziemiankowego (obiekty 240 i 455) bądź jamy – szałasy związane zapewne z naziemną zabudową mieszkalną (obiekty 17 i 850). W centralnej części ekspozycji terenowej mieściła się, być może najstarsza z nich – ziemianka o nieokreślonym dotąd przeznaczeniu (obiekt 240/I). Z kolejnym okresem aktywności (faza III/IV–V), na południowym przedpolu Góry, wiązać należy pojedyncze obiekty o trudnej do sprecyzowania funkcji datowane na X wiek (m.in. obiekt 365) oraz 1. połowę XI wieku (obiekt 189). Dopiero z 2.–3. ćwierci XI wieku (faza VI) pochodzi skupisko obiektów obejmujące powierzchnię około 12 arów usytuowane stosunkowo blisko Góry św. Wawrzyńca, nawiązujące swym układem do rozplanowania pozostałości zabudowy odkrytych na stanowisku 1. Niewykluczone, że odwzorowuje ono układ zagrody, której centrum tworzył czworokątny obiekt mieszkalny (obiekt 880) z zapleczem gospodarczym (obiekty 551, 554, 814, 815, 876 i 933). Więcej obiektów osadniczych synchronizowano natomiast z kolejnym etapem rozwoju osady przypadającym na 2. połowę XI wieku i XI/XII wieku (faza VII). Na uwagę zasługuje zwłaszcza obiekt półziemiankowy zlokalizowany w południowo-wschodnim narożniku domniemanej zagrody (obiekt 240/II). Posadowiony on został w miejscu ziemianki z pierwszej fazy użytkowania tego miejsca. Niewykluczone, że obiekt ten pełnił funkcję karczmy. Związanych z nim było kilkanaście obiektów koncentrujących się w obrębie płotu-ogrodzenia (m.in. obiekty 27, 307, 549, 778), w tym dwie czworokątne jamy występujące bezpośrednio w jego sąsiedztwie (obiekty 242 – półziemianka oraz 48 – chata naziemna). Możliwe jest, że układ przestrzenny obiektów odzwierciedla rozplanowanie zagrody. Na południe od niej stwierdzono trzy identyczne owalne jamy (obiekty 531, 693 i 709). Ze względu na podobne kształty i strukturę wewnętrzną można wnioskować, że pełniły one tę samą, choć niezidentyfikowaną jak dotąd, funkcję związaną zapewne z działalnością gospodarczą. Po południowej stronie funkcjonującego w omawianym okresie cmentarza stwierdzono skupisko kilku obiektów, zgrupowanych wokół obiektu 369, będącego pozostałością naziemnego budynku mieszkalnego. Mniej liczną grupę obiektów przypisuje się 1. połowie XII wieku (faza VIII). W tym przypadku na uwagę zasługują zwłaszcza dwa skupiska obiektów stanowiące być może pozostałość po osobnych zagrodach, usytuowanych w północno-zachodniej oraz północno-wschodniej części stanowiska (obiekty 880, 871, 878 i 893 oraz 942 i 953). Najwięcej śladów użytkowania osady związanych jest natomiast z 2. połową XII i 1. ćwiercią XIII wieku (faza IX). Koncentrują się one w kilku skupiskach, co może świadczyć o obecnej tu zabudowie wielodworczej. Dwa z nich przebadano niemal w całości. Z wzmiankowanego okresu pochodzi przede wszystkim użytkowany już wcześniej budynek (obiekt 240/III) usytuowany w SE narożniku domniemanej zagrody oraz młodszy od niego, naruszający jego strukturę, obiekt 172. Stanowiła go obszerna, regularnie czworokątna jama z zachowanymi reliktami struktury drewnianej wskazującymi na zastosowanie konstrukcji sumikowo-łątkowej ścian i obecność podcienia od strony wejścia do budynku. Z uwagi na wielkość, budowę i usytuowanie zinterpretowany on został jako pozostałość karczmy. Z tymi budynkami można powiązać większość spośród ponad 70 jam o charakterze gospodarczo-produkcyjnym tworzących wyodrębniające się skupisko obiektów obejmujących około 9 arów powierzchni. Najprawdopodobniej największe znaczenie z uwagi na powierzchnię użytkową miał obiekt 259, półziemianka gospodarcza, w obrębie której odkryto wiele odpadów produkcyjnych i narzędzi będących świadectwem prowadzonej w tym miejscu działalności metalurgicznej (odpady i półsurowiec z ołowiu i srebra). Podobną funkcję mogły pełnić budynki usytuowane na zachód od domniemanej karczmy, skupione wokół obiektów 131, 771 i 799 oraz 653 i 654. W całej tej strefie stwierdzono ślady działalności wytwórczej w postaci licznych odpadów poprodukcyjnych i narzędzi. W ich najbliższym sąsiedztwie odkryto wiele piecowisk i palenisk. Na uwagę zasługuje również obiekt 239, w którym natrafiono na ślady wytwórczości rogowiarskiej oraz obiekty 156 i 158, wędzarnie usytuowane na południe od obiektu 172. Z punktu widzenia ich chronologii na uwagę zasługuje obiekt 1030, w obrębie którego odkryto 16 denarów Bolesława Kędzierzawego.
Część SE
Niezwykle istotne były odkrycia jakich dokonano w latach 2012–2014, na południowo-wschodnich rubieżach osady rzemieślniczo-handlowej. Zarejestrowane tu skupiska obiektów osadniczych związanych zwłaszcza z 2. połową XII–1. ćwiercią XIII wieku (IX faza rozwoju ceramiki) zostały zinterpretowane jako świadectwa zabudowy wielodworczej osady w postaci czworokątnych założeń-zagród o powierzchni około 400 m2. Na taki układ przestrzenny osady wskazują również wyniki zwiadu lotniczego oraz prospekcji geofizycznej, na których obserwujemy różnice w wegetacji roślinności oraz szereg anomalii spowodowanych lokalnymi zakłóceniami oporności gruntu i rozkładu linii sił pola magnetycznego. Występowały tu zarówno pozostałości budynków mieszkalnych, z których na uwagę zasługuje obiekt 1257/1304, budynek naziemny wzniesiony w konstrukcji słupowej oraz obiekty 1277, 1280, 1281 spełniające funkcje mieszkalno-gospodarcze i gospodarcze. Zupełnie inny charakter miały obiekty usytuowane po zachodniej stronie omawianej części stanowiska. W obrębie tego lokalnego zagłębienia terenowego wystąpiło kilkanaście nietypowych jam związanych najprawdopodobniej z działalnością garncarską (obiekty 1206, 1243 i inne). Nieregularny zarys granic tych jam, nieliczny materiał zabytkowy i soczewkowata struktura ich wypełniska mogą wskazywać, że obiekty te użytkowane w stosunkowo krótkim czasie stanowią miejsca pozyskiwania gliny (glinianki). W bezpośrednim sąsiedztwie obniżenia odnotowano również ślady działalności produkcyjnej w postaci dwóch obiektów związanych zapewne z działalnością garncarską (obiekty 1216 i 1248). Obie struktury będące reliktami pieca o glinianej kopule zawierały dobrze zachowane elementy konstrukcyjne. Około 20 m na północ od wymienionego obniżenia można wydzielić kolejne zgrupowanie obiektów (zagrodę?) z 2. połowy XII–1. ćwierci XIII wieku (faza IX) liczące kilkanaście jam. Występowały one wokół pozostałości chaty (obiektu 1159).
galeria zdjęć
