Cmentarzyska
W granicach trzech stanowisk wchodzących w skład wczesnośredniowiecznego zespołu osadniczego in Culmine (stan. 1, 2 i 4) wchodzą cztery odrębne nekropole, usytuowane na odrębnych wyniosłościach terenowych, oddzielonych od siebie słabo obecnie czytelnymi obniżeniami terenu. Pierwsze groby odkryto w 1876 roku i można je łączyć z nekropolą położona na południe od grodziska (stan. 1), oddzieloną od niego głębokim parowem. Liczne poszukiwania archeologiczne prowadzone na przedpolu Góry św. Wawrzyńca, również o charakterze amatorskim oraz przypadkowe odkrycia nie zawsze można powiązać z konkretnym stanowiskiem. Nie można wykluczyć, że informacje o rozkopywanych grobach mogły dotyczyć również nekropoli położonych we wschodniej partii zespołu osadniczego (stan. 2 lub 4). Pierwsze planowe badania przeprowadzone zostały przez Muzeum w Łodzi pod kierunkiem Eleonory Kaszewskiej w 1957 roku i dotyczyły one stanowiska 1. Kontynuację tych prac stanowiły systematyczne badania rozpoczęte w 1997 roku przez Instytut Archeologii UMK i realizowane z przerwami do 2023 roku. W latach 2000-2005 badaniami objęto również położone na południu stanowisko 4, a w latach 2003-2014 przebadano dwa odrębne pola cmentarne położone w granicach stanowiska 2. Efektem prac badawczych, oprócz bieżących sprawozdań, były monograficzne opracowania materiałów sepulkralnych opublikowane w serii Mons Sancti Laurentii; T. 3 MSL (stanowisko – badania 1957, 1997-1999; Chudziak red. 2006), T. 5 (stanowisko 4; Chudziak red. 2010), T. 9 (stanowisko 2 oraz stanowisko 1 – badania 2005-2015; Bojarski 2020). Osobno opracowano materiały antropologiczne pochodzące z dwóch cmentarzysk badanych do 2005 roku (T. Kozłowski, MSL, T. 6). Na podstawie źródeł sepulkralnych powstały trzy rozprawy doktorskie podejmujące wybrane kwestie praktyk pogrzebowych (Koperkiewicz 2005; Drozd 2006; Matczak 2016). Źródła archeologiczne pozyskane na trzech cmentarzyskach stały się również podstawą 14 prac magisterskich powstałych w Instytucie Archeologii UMK w Toruniu.
Zamieszczone materiały pochodzą z publikacji:
Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Kałdusie (stanowisko 1), Mons Sancti Laurentii, tom 3, pod red. Wojciecha Chudziaka, Toruń 2006.
Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Kałdusie (stanowisko 4), Mons Sancti Laurentii, tom 5, pod red. Wojciecha Chudziaka, Toruń 2010.
Chudziak Wojciech, Błędowski Piotr, Bojarski Jacek, Kaźmierczak Ryszard, Weinkauf Marcin, Kontekst archeologiczno-historyczny, [w:] Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie. Studia archeologiczno-paleobotaniczne, Mons Sancti Laurentii, tom 8, pod red. Wojciecha Chudziaka i Agnieszki M. Noryśkiewicz, Toruń 2016, s. 13–68.
Bojarski Jacek, Obrzędowość pogrzebowa w strefie chełmińsko-dobrzyńskiej we wczesnym średniowieczu, Mons Sancti Laurentii, tom 9, Toruń 2020.
galeria zdjęć
