Grodzisko

Grodzisko wraz z Górą św. Wawrzyńca (stanowisko 3) o łącznej powierzchni około 2 ha stanowi obniżony denudacyjnie cypel odcięty od trzonu wysoczyzny dolinkami erozyjnymi. Wyniki badań paleopedologicznych wskazują, że pierwotna rzeźba terenu różniła się od obecnej i jest przeobrażona przez pokrywy eoliczne oraz nasypy antropogeniczne o miąższości kilku metrów, które odkładały się stopniowo już od młodszej epoki kamienia aż do czasów nowożytnych (kultura pucharów lejkowatych, kultura łużycka, kultura pomorska, kultura oksywska, wczesne i późne średniowiecze). W centralnej partii cypla znajduje się nieckowate obniżenie, gdzie w przeszłości występował potencjalny punkt gromadzenia wody opadowej, zamieniany okresowo w płytki zbiornik wodny.

Na podstawie badań paleopedologicznych, elektrooporowych, geomorfologicznych i archeologicznych można wnioskować o podziałach wewnętrznych grodziska. Wyraźnie wydzieloną cześć w topografii tego stanowiska stanowiła wypiętrzona o około 3 m południowo-wschodnia partia cypla bezpośrednio przylegająca do północnego zbocza Góry św. Wawrzyńca, określona w ewidencji konserwatorskiej jako stanowisko 6. Kryje ona relikty gródka wewnętrznego i miejsce, gdzie w XVII wieku wzniesiono kaplicę pod wezwaniem świętego Wawrzyńca.

Prowadzone na grodzisku badania wykopaliskowe koncentrowały się na realizacji kilku głównych celów związanych z wczesnośredniowieczną historią tego miejsca: 1) odtworzenie głównych etapów rozwoju zabudowy  oraz identyfikacja form delimitacji terenu w obrębie tzw. gródka wewnętrznego; 2) weryfikacja ustaleń dotyczących genezy i chronologii budowli murowanej odsłoniętej fragmentarycznie  w trakcie prac badawczych na początku lat 70-tych XX wieku w południowej części grodziska; 3) określenie chronologii, funkcji i rodzaju zabudowy zlokalizowanej w zachodniej, centralnej i północnej części grodziska; 4) weryfikacja wyników badań paleopedologicznych i geofizycznych w obrębie największego obniżenia  terenowego, interpretowanego jako miejsce czerpania wody.

Do 2025 roku na stanowisku odkryto ponad 200 obiektów wczesnośredniowiecznych oraz kilkadziesiąt jam kulturowych związanych ze starszymi etapami zasiedlania tego miejsca. Oprócz pozostałości wału drewniano-ziemnego, murowanej budowli kamiennej (niezrealizowanej bazyliki wczesnoromańskiej), obiektów związanych ze sferą magiczno-kultową (stos kamienny, pochówki koni i psów), odkryto przyziemia kilku domostw drewnianych oraz liczne jamy o funkcjach gospodarczych, w tym obiekty o charakterze metalurgicznym (piece), a także jamy magazynowe. Wyniki tych prac prezentowane były między innymi w kolejnych tomach serii Mons Sancti Laurentii.

***

W topografii grodziska można wyróżnić kilka stref związanych z różnym ich wykorzystaniem.

GRÓDEK WEWNĘTRZNY (część SE) STANOWISKO 6

GRODZISKO (część S) STANOWISKO 3

GRODZISKO (część W) STANOWISKO 3

GRODZISKO (część centralna) STANOWISKO 3

GRODZISKO (część E) STANOWISKO 3

Zamieszczone materiały pochodzą z publikacji:

Chudziak Wojciech, Błędowski Piotr, Bojarski Jacek, Kaźmierczak Ryszard, Weinkauf Marcin, Kontekst archeologiczno-historyczny, [w:] Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kałdusie. Studia archeologiczno-paleobotaniczne, Mons Sancti Laurentii, tom 8, pod red. Wojciecha Chudziaka i Agnieszki M. Noryśkiewicz, Toruń 2016, s. 13–68.

galeria zdjęć